“Bariyerim bozuldu” cümlesini herkes kuruyor, ama bariyerin ne olduğunu anlatan az. Kısa cevap: cilt bariyeri satın aldığın bir şey değil, cildinin en dış katmanı.
Bariyer neyden yapılır?
Cildinin en üstünde kurumuş, ölü ve yassı hücreler durur. Dermatoloji kaynağı DermNet bu dizilişi tuğla ve harca benzetir: hücreler tuğla, aralarını dolduran yağlar harç.1 Harcın üç ana malzemesi seramidler, kolesterol ve yağ asitleridir.2
Bu duvar sandığından ince. 301 kişinin cildinde yapılan bir sayımda yüzdeki hücre katı ortalama dokuz çıktı; aynı sayı topukta 86’ydı.3
Duvarın yüzeyi hafif asitlidir: cilt yüzeyinin normal pH’ı 4,5 ile 5,5 arasındadır.1
Ne işe yarar?
İki yönde çalışır. İçeriden dışarıya su kaybını düzenler; dışarıdan içeriye mekanik, kimyasal ve mikrobik etkilere karşı korur.1
Bariyer bir krem değil
“Bariyer kremi” adı kafa karıştırır. DermNet’in tanımıyla bariyer kremi, cildin fiziksel bariyerini korumaya yardım etmek için yüzeye sürülen bir üründür.4 Yani krem bariyere yardım eder; bariyerin kendisi senin cildindir.
Çok yıkayınca ne olur?
Sabunun pH’ı genellikle 8,5 ile 11 arasındadır ve cildin hafif asitli yüzeyiyle örtüşmez. Aynı derlemeye göre sert sabunlar harçtaki kolesterolü, yağ asitlerini ve seramidleri söküp alabilir. Sonuçları: kuruluk, artan su kaybı, pullanma, kızarıklık ve kaşıntı.5
Yıkadıktan sonraki o gergin hissin de buradan geldiği düşünülüyor: su üst katmandan hızla buharlaşırken katman gerilir.5
İş kurulukla bitmeyebilir. DermNet’e göre tahriş eden maddeler dış katmandaki yağları ve doğal nem tutucuları alır; böylece içeri geçip iltihabı tetikleyebilir. Gündelik hayattaki en bilinen örnekler su ve sabundur. Böyle bir tahrişte yanma ve acı, kaşıntıdan daha sık görülür.6
Ovmak ve peeling de aynı duvara dokunur. Amerikan Dermatoloji Akademisi’ne (AAD) göre fazla kullanılan peeling ürünleri cilt bariyerine zarar verebilir; cilt kızarır ve tahriş olur.78
Bariyer kendini onarır mı?
Onarır, ama bir gecede değil. Bir laboratuvar çalışmasında 20–30 yaşındaki gönüllülerin bariyeri bantla ya da asetonla bilerek bozuldu. Toparlanma 24 saatte yüzde 50’ye, 72 saatte yüzde 80’e ulaştı; 80 yaşın üstündekilerde 24 saatte yüzde 15’te kaldı.9
Bu rakamlar laboratuvardan. Fazla yıkanmış bir yüzün kaç günde toparlandığını ölçen bir çalışma bulamadık; o yüzden gün sayısı vermiyoruz.
Yüzünü nasıl yıkamalısın?
AAD’nin yüz yıkama önerileri kısa:10
- Alkol içermeyen, aşındırmayan, yumuşak bir temizleyici kullan.
- Yüzünü ılık suyla ıslat, temizleyiciyi parmak uçlarınla sür. Bez ya da sünger cildi tahriş edebilir.
- Ovma.
- Ilık suyla durula, yumuşak bir havluyla hafifçe bastırarak kurula.
- Cildin kuru ya da kaşıntılıysa nemlendirici sür.
- Yüzünü günde iki kez ve terledikten sonra yıka, daha sık değil.
Kızarıklık, yanma ya da pullanma geçmiyorsa bir dermatoloğa görün.
Kaynaklar
- DermNet, cilt bariyerinin işlevi. dermnetnz.org/topics/skin-barrier-function
- Lefèvre-Utile A, Braun C, Haftek M, Aubin F. Five Functional Aspects of the Epidermal Barrier. International Journal of Molecular Sciences, 2021. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8583944
- Ya-Xian Z, Suetake T, Tagami H. Number of cell layers of the stratum corneum in normal skin. Archives of Dermatological Research, 1999. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10552214
- DermNet, bariyer kremleri. dermnetnz.org/topics/barrier-cream
- Mijaljica D, Spada F, Harrison IP. Skin Cleansing without or with Compromise: Soaps and Syndets. Molecules, 2022. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8954092
- DermNet, tahrişe bağlı temas dermatiti. dermnetnz.org/topics/irritant-contact-dermatitis
- AAD, 20’li yaşlarda cilt bakımı. aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/care/skin-care-in-your-20s
- AAD, evde peeling. aad.org/public/everyday-care/skin-care-secrets/routine/safely-exfoliate-at-home
- Ghadially R, Brown BE, Sequeira-Martin SM, Feingold KR, Elias PM. The aged epidermal permeability barrier. Journal of Clinical Investigation, 1995. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7738193
- AAD, yüz yıkama. aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/care/face-washing-101
Bu yazı genel bilgi içindir; tıbbi tavsiye değildir. Cildinle ilgili bir sorunun varsa bir dermatoloğa danış.